News

Kuzakwenzeka ntoni xa intatheli zethu zingasekho?

16 kuCanzibe 2024

I-Association of Publishers Independent (AIP) isungule inyanga yayo “Ubuntatheli Iphulo likaNgxamiseko ngomhla  woSuku lweHlabathi lweNkululeko yeendaba. Sikholelwa ukuba kubalulekile sibalaselisa usizi lwabapapashi bethu – kodwa kunye nentlungu yabemi ukuba sivala iingcango zethu.

Ehlabathini lonke abavakalisi abancinane basekuhlaleni bayavala yaye eMzantsi Afrika akufani noko. Oku kuvalwa kudala oko kubizwa ngokuba “ziintlango zeendaba”. Ngo-2016 i-AIP yayineempapasho eziyi-204 – ngoku sine-178 ngenyanga – ngoku sine-2.5m. Siqhayise ngokufunda kwenyanga kwilizwe liphela 22.6m. Ngoku sinabafundi abamalunga ne-7.5m: ukwehla ngenyanga nge-15.1m kwiminyaka esi-8.

Kodwa oku kuthetha ntoni kwidemokhrasi?

Ukuncipha kwamazwi asekuhlaleni kuthetha ukuthotywa koxanduva lorhulumente wasekhaya. Kuthetha okungakumbi urhwaphilizo kunye nolawulo olugwenxa kwinqanaba likamasipala kwizixeko ezikhulu, kwiidolophu ezincinci nasezilalini iindawo. Kuthetha ukuncitshiswa kokunikezelwa kweenkonzo kunye nolwaphulo-mthetho oluninzi. Kwaye njengesiseko sendawoiyawohloka, yenza kube nzima kumashishini asekuhlaleni ukuba aphile kwaye achume. Kwakhona, ithethaukuba imbali yengingqi, inkcubeko kunye neelwimi zibhiyozelwa kancinci. Uluntu lwasekuhlaleni lushiyweubugwenxa obungakhethi cala, obucalulayo kunye nokwahlulahlula kumajelo eendaba ezentlalo-kwaye kukho ukwanda ngakumbiukusasazeka kwe-mis- kunye ne-disinformation.

Ukunqanda eli xesha, i-AIP icela abantu kwilizwe liphela ukuba baxhase ushicilelo lwabo lwengingqi kunyeiimpapasho ze-intanethi.

Ngaloo ndlela sibiza:

– Abemi kulo lonke ilizwe ukuthenga iimpapasho zendawo, ukubhalisa, ukuhlawula imirhumo yobulungu nalapho upapasho lusimahla, ukwenza iminikelo.

-Iinkampani ukuthengisa ngokudibeneyo kuzo zonke (okanye ezinye) iimpapasho zethu zasekhaya.

– Amashishini asekuhlaleni ukuxhasa iimpapasho zethu kwinqanaba lengingqi.

– Inkxaso yentengiso ethe kratya evela kurhulumente nakuwo onke amanqanaba (kuzwelonke, kwiphondo kunye kamasipala) kunye nokungafihlisi malunga nalapho intengiso ibekwa khona. Kwakhona, nathicela urhulumente ukuba asithumelele iingxelo zoonondaba kodwa ecaleni koku sikwapapashe unathi.

Ukuqukumbela sikholelwa ukuba konke akulahlekanga. Abavakalisi be-147 kwi-AIP bamele ezinye zezona zininziiingcali zosasazo ezomeleleyo eMzantsi Afrika, nokuqonda ngokusondeleyo iindaba imidla kunye neemfuno zolwazi kuluntu. Siyathemba ukuba iphulo lethu liya kuqaqambisa yethu Ubunzima – kodwa kunye nengxaki yoluntu lwethu ukuba amajelo eendaba asekuhlaleni awakhuselwanga.

Ngolwazi oluthe vetshe nceda uqhagamshelane: UMbali Dhlomo – uSihlalo we-AIP – 083 466 0027, Mbali@aip.org.za, UKate Skinner – UMlawuli weSigqeba se-AIP – 082 926 6404, Kate@aip.org.za

Malunga ne-AIP:

I-AIP ngumbutho ozimeleyo weendaba zoluntu. Simele i-147 abavakalisi neempapasho ezili-178 kulo lonke elo lizwe. (Amalungu e-AIP azimele kwi-Iinkampani zemithombo yeendaba eziphambili njengeMedia24, iArena kunye neCaxton.)

Singowona mbutho mkhulu wabapapashi ozimeleyo eAfrika. Simele zonke i-11iilwimi ezisemthethweni kweli lizwe – iimpapasho zethu ezili-109 zithetha ngeelwimi ezingezizoIsiNgesi.

Umbuzo odla ngokubuzwa:

Kutheni imidiya yoluntu ibaluleke kangaka?

  • Lelinye lawona macandelo ahlukeneyo osasazo ngokolwimi, umxholo kunye ifomathi.
  • Ibandakanya imimandla yelizwe engakhange ipapashwe ngamajelo eendaba, ngaphandle kukanomathotholo weSABC.
  • Inolona lwalamano lusondeleyo nolona lusondeleleneyo nabaphulaphuli bayo.
  • Kwakha uluntu ukusuka phezulu ukuya phezulu.
  • Ubambele abathengisi bamandla kwingingqi (urhulumente, amashishini kunye nemibutho yoluntu) ukuba akhawunti.
  • Ibalulekile kwidemokhrasi yoMzantsi Afrika kuba iqinisekisa ukuba siyayazi into eyenzekayo ilizwe lethu – hayi nje into eyenzekayo kwizixeko ezikhulu.
  • Ibhiyozela kwaye igcine inkcubeko yethu yengingqi nembali.