Amatshantliziyo acela urhulumente ukuba abhengeze i-TB njengengxaki yezempilo yesizwe
28 March 2024 – Masego Mafata
Nangona i-TB inokuthintelwa kwaye iyanyangeka, bangaphezulu kwama-50,000 abantu ababulawa yiyo eMzantsi Afrika ngo-2022.
Amakhulu-khulu abantu ebebambe umngcelele besiya kwisebe lezempilo ePitoli ngoLwesithathu, befuna ukuba urhulumente aqinise amanyathelo okujongana nesifo sephepha (TB) eMzantsi Afrika.
Bekhokelwa yimibutho equka i-TB Accountability Consortium kunye ne-Treatment Action Campaign, abaqhankqalazi bamemelele ukuba i-TB iqatshelwe njengengxaki yezempilo yesizwe.
Ngaphandle kokuthintelwa kwaye kuyanyangeka, esi sifo sabulala abantu abangaphezu kwama-50,000 ngo-2022, ngokutsho kweWorld Health Organisation.
U-Anele Yawa, unobhala jikelele we-TAC, uthe kubalulekile ukuba urhulumente aqalise ngesiCwangciso sokuBuyisa i-TB kuzo zonke izithili zoMzantsi Afrika. Isicwangciso sokubuyisela siphunyezwe kwizithili ezili-12 ezinobuninzi be-HIV kunye ne-TB elizweni phakathi kuka-Epreli 2022 kunye noMatshi 2023, njengongenelelo olungxamisekileyo ukulungisa ukuphazamiseka kunyango kunye nothintelo ngexesha lobhubhani we-Covid.
Ukunqongophala kolwazi nge-TB kunye nendlela yokuyinyanga kuthetha ukuba abantu abaninzi abawasebenzisi amayeza abo, utshilo uYawa.
Phakathi kwemiceli mngeni kukunqongophala kovavanyo kwiikliniki nasezibhedlele xa ufika, okushiya abantu besengozini yosulelo ngelixa belinde emigceni, utshilo.
U-Yawa uthe imithetho yelungelo elilodwa lomenzi wechiza yenza kube nzima ukunikezela ngonyango lwe-TB “olusebenzayo ngakumbi, olufikelelekayo” olunokuthi lube mfutshane unyango lwezigulane.
USihle Mahonga Ndawonde, igosa leprojekthi yeTB Accountability Consortium, uthe ngenxa yokuthotywa kweendleko akukacaci ukuba yimalini ezakwabelwa iinkonzo zeTB.” Uthe ukucuthwa kohlahlo lwabiwo-mali kulahlekisele abantu ubomi babo.
Imemorandam efundwe ngusihlalo we-TAC uSibongile Tshabalala umemelele urhulumente ukuba “athintele” ulwabiwo lwenkxaso-mali yeenkonzo ze-TB kunye neSicwangciso sokuBuyisa i-TB.
Imemorandam imemelela usekela mongameli woMzantsi Afrika, njengosihlalo weBhunga leSizwe le-AIDS (i-SANAC), ukuba aqinisekise ukuba izibophelelo ezenziwe kwisiCwangciso seSicwangciso seSizwe se-HIV/TB & STIs 2023–2028 ziyafezekiswa.
Imemorandam yamkelwa yaze yasayinwa nguRamphelane Morewane, usekela mlawuli jikelele kwisebe.
“Siza kuphendula ngembalelwano kwezi ntsuku zisixhenxe ukuya kwezilishumi elinesine ezizayo. Ndinganiqinisekisa ngokuzibophelela kwesebe ukusebenzisana neeforam zoluntu ukuhlangabezana nazo zonke iimfuno zenu,” utshilo.

