CommunityLocalNews

Mongameli, xelela abantu baseKapa inyani malunga nokunikezelwa kwamandla koololiwe

25 May 2023 – Dizindaba Reporter

EKapa

USodolophu waseKapa uGeordin Hill-Lewis uthi abantu baseKapa bafanelwe yinyani kuMongameli Cyril Ramaphosa malunga nokuba uRhulumente kazwelonke uzimisele na ukurhoxisa izicwangciso zokuhanjiswa koololiwe abakhweli bothutho kwiiMetro ezikwaziyo ukusebenza. Oku kulandela amagqabaza oMphathiswa omtsha wezoThutho uSindisiwe Chikunga kumajelo eendaba ukuba okwangoku akukho zicwangciso zokuhambisa umzila kaloliwe ukuze siqhutywe sisiXeko, nto leyo ingqubana ngqo nesigqibo somgaqo-nkqubo weKhabhinethi sokunikezela ngololiwe.

‘Mnu Mongameli, iKhabhinethi yakho yapasisa iPhepha leNgcaciso yoMgaqo-nkqubo weSizwe kaLoliwe ngoMeyi wama-2022 elizibophelele ekuhambiseni umzila kaloliwe ukuya kwiimetro ezikwaziyo ukusebenza, kwaye uzibophelele ekuveliseni iQhinga lokuThuthukiswa koLoliwe ngo-2023. Nangona kunjalo, uMphathiswa wakho wezoThutho osanda kuqeshwa uchazwa ngokubanzi esithi kukho akukho zicwangciso zokuhambisa umzila kaloliwe ukuze iSixeko saseKapa siqhube ngeyona nto ilungileyo kubakhweli.

‘Abantu baseKapa bafanele ukuva inyaniso ngokuthe ngqo kuMongameli: ingaba yinyani ukuba iKhabhinethi yakho yenza iU-turn kumzila kaloliwe ohlayo, ishiya izigidi zabakhweli abafuna ngamandla inkonzo kaloliwe efikelelekayo, ekhuselekileyo nethembekileyo?

‘Uloliwe owileyo ubetha abona bahluphekayo, kodwa sinokujika oku kwehla. Ekuphela kwento efunekayo yintando yezopolitiko kuRhulumente weSizwe ukusebenzisana nesiXeko. Amakhaya anemivuzo ephantsi aza konga ukuya kuthi ga kwi-R932 yezigidi ngonyaka ngenkonzo kaloliwe yabakhweli esebenzayo eKapa. Uphando lwethu lukwabonisa ukuba ukuqhuba oololiwe kuza kugcina imisebenzi engaphaya kwama-51 000 kwaye kongeze i-R11 yeebhiliyoni kuqoqosho lwasekhaya nyaka ngamnye,’ utshilo uSodolophu u-Hill-Lewis.

‘I-Prasa ngoku ithutha kuphela i-3% yabakhweli eyenze kwishumi leminyaka eyadlulayo kuzwelonke, kunye neebhiliyoni ezilahlekileyo kwizivumelwano zorhwaphilizo ezibhalwe kakuhle yiKomishoni ye-State Capture, kuquka nokuthengwa koololiwe abakhulu kakhulu ukuba bangakwazi ukuhamba.

‘Amagqabaza kaMphathiswa uChikunga achasene nonikezelo lwelizwe asebenza ngokuchasene nayo yonke into esizama ukuyiphumeza. Izimvo zakhe zingqinelana nezimvo zamanye amalungu awaziwayo ekhabhinethi kaMongameli Ramaphosa, ephikisana ngqo nePhepha leNgcaciso yoMgaqo-nkqubo kaLoliwe eyamkelweyo. Okwangoku, amakhaya anemivuzo ephantsi ayasokola njengoko evinjwa ilungelo elisisiseko lokufikelela kwezona ndlela zothutho ezifikelelekayo nezisebenzayo, oko kukuthi, inkonzo kaloliwe yabakhweli esebenzayo nethembekileyo.

‘IsiXeko siqhuba uphononongo oluneenkcukacha lokukwazi ukwenza umzila kaloliwe ukubeka isiseko sokusasazwa kukaloliwe wabakhweli. Ngenyanga kaTshazimpuzi kulo nyaka uphelileyo, uMphathiswa wezeziMali uEnoch Godongwana wandithumelela i-imeyile apho wayevakalisa inkxaso yakhe kolu phando ‘lubalulekileyo’ kwaye wavuyisana neenzame zeSixeko ngokwenza oko. Simema iPrasa kunye noRhulumente weSizwe ukuba basincede sigqibezele le nkqubo ngaphandle kokulibazisa. Silangazelela ukusebenzisana noogxa bethu besizwe ukuseka kwakhona inkonzo kaloliwe yabakhweli esebenzayo eKapa. Ndiyaphinda ndimeme uMphathiswa uChikunga ukuba abeke bucala iminqweno yezopolitiko emxinwa, kwaye adibane nam ukuze senze indlela eya phambili eza kuxhamlisa uluntu lwethu olunemivuzo ephantsi,’ utshilo uCeba uRob Quintas, iLungu leKomiti kaSodolophu kwi-Urban Mobility.

NgoJanuwari, uMphathiswa wezoThutho ophumayo uMbalula waqinisekisa kwileta ayibhalele uSodolophu u-Hill-Lewis ukuba iSebe lakhe ‘akalinikwanga myalelo ngurhulumente kwaye nam mandiqale ngalo naluphi na uhlobo lonikezelo-mandla’.

Ngokweleta kaMbalula, iSebe lezoThutho leSizwe lalilungiselela iDrafti yeSicwangciso sokuThuthukiswa kweMimandla esiza ‘kungeniswa kuMphathiswa (wezoThutho) ngowama-2024’.

Kananjalo kweyoMqungu, intloko yomgaqo-nkqubo we-ANC kwi-Economic Transformation, uMmamoloko Kubayi, uxelele iSunday World ukuba ukudilizwa kukaloliwe akuphumi kwitafile ye-ANC, esithi ‘akayi kucebisa naliphi na isebe ukuba lichithe amandla okanye lisebenze kumasipala ombaxa’.

UKubayi ucatshulwe kwiimbono malunga nokuhanjiswa koololiwe ngolu hlobo lulandelayo: ‘Awunakuyenza loo nto ngeziseko ezingundoqo ezicwangcisiweyo kunye nomsebenzi obalulekileyo wezoqoqosho. Uloliwe ngomnye womqolo wokuhamba kweempahla nabantu. Asinakuyinika iMetro.’

USodolophu uHill-Lewis uthe isiXeko asinakuze siyeke ukulwela inkqubo kaloliwe esebenzayo egameni lakhe wonke umntu ozama ukuziphilisa nokujikeleza isixeko sethu mihla le.

‘Uloliwe ngundoqo wokukhula koqoqosho kwaye kubalulekile ukuba sivuselele inkqubo kaloliwe yabahambi edilikayo yaseKapa ukuze kuxhamle bonke abahlali.’