Abahlali banqanda ukubhalisa abavoti be-IEC ePhilippi
30 EyeNkanga 2023 – 06 EyoMnga 2023 – Sandiso Phaliso – GroundUp – Kapa
KAPA
Iinkokeli zabahlali zithi unyulo alwenzi mahluko kwiimeko zabo ezimanyumnyezi abahlala kuzo
Abahlali basebugxwayibeni baseMarikana ePhilippi East, eKapa, bagxothe amagosa eKomishini yoNyulo eZimeleyo (IEC) ebeze kubhalisa abavoti kule mpelaveki iphelileyo.
Abahlali baxelele iGroundUp ukuba bayincamile inkqubo yolonyulo.
Kusekwe isikhululo se-IEC ukuze amashumi amawaka abahlali basematyotyombeni babhalisele ukuvota kunyulo lukazwelonke oluzayo.
Umhlali uAphiwe Bilatye uxelele iGroundUp ukuba bekukho umbhodamo kwisikhululo sobhaliso kwimizuzu embalwa emva kokuba i-IEC imisele iinkqubo zabo, ngethuba amalungu abahlali beza kubagxotha.
“La magosa aphume esithubeni, esoyika ukufa, kuba ebesoyika, kodwa iinkokeli zabahlali zibakhusele,” utshilo uBilatye.
“Abezobupolitika basilele ngokulusizi,” utshilo.
Inkokeli yabahlali uLihlumelo Apleni uxelele iGroundUp ukuba abazukuyivumela i-IEC ukuba isebenzele eMarikana de iimeko zabo zokuhlala ziphucuke. Uthe “linyathelo lokuqala lokuza kwabaninzi, ukubonisa ukuba sikruqukile kukuxhatshazwa”.
“Sihleli apha phantse ishumi leminyaka kodwa okwangoku asinazo ezona nkonzo zilula zisisiseko, enye ingumbane.”
Abanye abahlali baxelele iGroundUp ukuba bafuna ukubhalisa. Bacele ukungachazwa ngamagama kuba besoyika ukoyikiswa.
“Ewe, isigqibo sithathwe kwintlanganiso yabahlali kwiiveki eziphambi kwale mpelaveki. Kodwa asinguye wonke umntu osivuyelayo eso sigqibo, kuba ukuze kutshintshe lo rhulumente ukhoyo umntu kufuneka abakhuphe ngevoti. Kodwa ukuba asibhalisi kwaye asivoti asinako ukuyitshintsha imeko,” utshilo omnye.
“Bubudenge obungephi ukungathathi nxaxheba kunyulo kodwa kwangaxeshanye ufuna ukubona utshintsho,” utshilo omnye.
Ngo-2015, iMarikana yayinabahlali abangaphezu kwama-60,000 kunye nemizi engama-12,000. Amalungu oluntu aqikelela ukuba ngoku kukho abahlali abangaphezu kwe-100,000.
Iinkonzo ezisisiseko ezifana namanzi, ugutyulo lwelindle kunye nokuthuthwa kwenkunkuma zinqongophele kakhulu. Uqhagamshelo lombane olungekho mthethweni luxhaphakile. Indawo yokuhlala ithanda ukukhukuliseka kunye nemililo yamatyotyombe.
Sekuyiminyaka abahlali benyanzelisa isiXeko saseKapa ukuba sithenge umhlaba wabucala ukuze sikwazi ukufaka iinkonzo, kwaye ngo-2017 – kwisigqibo esibalulekileyo – inkundla yagweba ngakwicala labo. Kodwa kwiminyaka kamva basahleli ngaphandle kweenkonzo ezisisiseko.
Izimvo ze-IEC
UMichael Hendrickse, i-ofisi yonyulo yephondo ye-IEC, uthe, “Ngenxa yomdla wokhuseleko lwabasebenzi, abanini beendawo zethu kunye nabahlali, isigqibo sathathwa sokungavulwa.”
“Ezinye izikhululo zokuvota kwaWadi 35 bezisebenza,” utshilo.
“Ayamkelekanga into yokuba uluntu lungakwazi ukusebenzisa amathuba abonelelwa yi-IEC ukuthatha inxaxheba kwiinkqubo zethu zedemokhrasi”.
“Sihlaba ikhwelo kuluntu ukuba lusoloko luvumela i-IEC ukuba isebenze kwiphondo liphela ngelixa besombulula iinkxalabo zabo nabathathi-nxaxheba abafanelekileyo,” utshilo uHendrickse.
Uthe lisekhona ithuba lokuba abantu abaselungelweni lokuvota basebenzise amaziko okubhalisa kwi-intanethi.

