Community

IsiXeko siphakamisa ingxowa-mali yentlalontle ye-R4,3 yeebhiliyoni ukunceda abahlali

Kapa

UHlahlo-lwabiwo-mali lweSixeko ‘lolwakhiwo lwethemba’ luphumile ukuze luhlomle uluntu kwaye luphakamisa ingxowa-mali yoncedo lwentlalo-ntle eyi-R4,3 yeebhiliyoni ukunceda abahlali nabahlawuli-rhafu kulo nyaka-mali mtsha. Oku kuqikelelwa kwi-R500 yezigidi ngaphezu kolwabiwo kulo nyaka-mali.

‘Ngenxa yokunyuka kweendleko, kubandakanywa nokunyuka kwamaxabiso kwa-Eskom kunye nefuthe loqoqosho oluzingileyo kubahlali abasuka kubhubhani we-Covid-19 kunye nokuvalwa komsebenzi, isiXeko siphanda ngazo zonke iindlela zokukhusela abahlali apho kunokwenzeka.

‘Senze konke okusemandleni ethu ukugcina ukufikeleleka kusengqondweni ngelixa singabeki emngciphekweni unikezelo lweenkonzo ngelixa sityala imali kwikamva laseKapa. Ngokunjalo, sicebise irekhodi lohlahlo lwabiwo-mali olukhulu lwe-R11bn olucetywayo kunyaka-mali ka-2023/24.

‘Kule minyaka ilishumi izayo, malunga ne-R120 yeebhiliyoni zotyalo-mali kwiziseko zoncedo kulindeleke ukuba kwakhiwe isiXeko seThemba esomeleleyo nesikwimeko entle yokumelana nezothuso zexesha elizayo ngelixa sikwavula uhlumo loqoqosho olunentsingiselo ngakumbi. Sibongoza uluntu ukuba luhlomle kolu hlahlo lwabiwo-mali lweThemba loKwakha kude kube ngumhla we-5 kuMeyi ka-2023,’ litshilo iLungu leKomiti kaSodolophu kwiSebe lezeMali, uCeba uSiskeko Mbandezi.

Iimpawu zoncedo ezicetywayo:

I-R4,3 yebhiliyoni yezibonelelo zentlalo: inyuke ukusuka kwi-R3,75 yebhiliyoni ngo-22/23, kunye ne-R1,96 yebhiliyoni yezaphulelo zerhafu kunye ne-R2,37 yebhiliyoni kwisiqabu sabasweleyo. Ukunyuswa kweerhafu ngeepesenti ezingama-50: okucetywayo kuzo zonke iipropati zokuhlala ezixabisa i-R5 yezigidi nangaphantsi, kunye ne-R450 000 yokuqala yexabiso lepropati ngoku ayinarhafu. Ngaphezulu kwama-700 000 eepropati ezibonelelwe kwangaphambili inzuzo, emele i-80% yazo zonke iipropati kwisixeko sethu. Abo badla umhlala-phantsi abongezelelekileyo kunye nabafumana igranti baza kuxhamla kwizaphulelo zerhafu: ngokunyusa umyinge wabafaneleyo ukusuka kwi-R17 500 ukuya kwi-R22 000 iyonke ingeniso yenyanga yekhaya. Iipropati ezili-192 500 ezixabisa ama-R450 000 okanye ngaphantsi, okanye umvuzo wekhaya ongaphantsi kwe-R7 500, ziya kufumana ezi zibonelelo zenyanga: – 100% isaphulelo kwirhafu yepropathi kunye nokuthuthwa kwenkunkuma, – I-15kl yamanzi asimahla kunye ne-10,5kl yogutyulo lwasimahla, – Ukuya kuthi ga kwi-60 yeeyunithi zombane zasimahla

Utshintsho kuluhlu lwamaxabiso e-Lifeline: abathengi abasebenzisa iiyunithi ezingaphezulu kwama-350 baya kuhlawula i-R3,71 ngeyunithi nganye, kodwa ngotshintsho kulwakhiwo lweerhafu ze-Lifeline, ngoku baya kuhlawula i-R1,84. Nangona kunjalo abathengi be-Lifeline kusafuneka bakhumbule ukuba iBhloko yoku-1 yanyuswa yaya kutsho kwiiyunithi ezingama-600 ukuvumela abantu ukuba basebenzise ngakumbi kwiinyanga zasebusika, kwaye umyinge wokusetyenziswa kwenyanga ophakathi kweeyunithi ezingama-450 usasebenza kwisithuba seenyanga ezili-12 ukuze zihlale. olu didi lwamaxabiso.

‘IsiXeko sikwazile ukunciphisa ukunyuka kuka-Eskom nge-18,49% ukuya kwi-17,6%. Oku kucuthwa okumalunga ne-1 % kwenza isixa-mali esimalunga ne-R100 lezigidi ngenyanga isiXeko esiyithathayo ngelixa sisaxhasa ngenkxaso-mali yenkonzo yombane ethembekileyo kwaye siceba ukuphelisa ukuxhomekeka kweSixeko ekukuphela kwayo kumandla ka-Eskom abiza imali eninzi ngokukhawuleza. Ukuba isiXeko besinokwamkela konke ukunyuswa kwamaxabiso, bekuya kuba ngaphezulu kwe-R2 yeebhiliyoni ngenyanga. IsiXeko, kunye nabahlawuli baso, abanakukwazi ukuhlawula oku.

‘Malunga ne-70% yengeniso yerhafu yesiXeko isiya ekuthengeni umbane omninzi kwa-Eskom, oyena mqhubi uneendleko ezinkulu, kunye ne-30% eshiyekileyo ityalelwé ukubuyisela unikezelo lweenkonzo nokuphelisa ukucinywa kombane,’ utshilo uCeba uMbandezi.

Ukujonga uHlahlo-lwabiwo-mali oluLuthiweyo nceda undwendwele uhlahlo lwabiwo-mali oluyilwayo okanye uye kwi-ofisi yebhungana ekufutshane nawe okanye kwithala leencwadi ukuze ufumane ikopi yohlahlo lwabiwo-mali.