Arts & CultureLocalNews

Bakwiphulo lokoluleka  abafana abatsha besebenzisa umculo weKwaito  eKapa.

Ntsikelelo Jonga | Mzantsi Afrika

Phakathi kobumnyama obugqumele ikamva lolutsha lwethu, iziyobisi, ukusetyenziswa kwezikhali ezikolweni, kunye nokunqongophala kwezithethe zokuxabisa ubuntu, amadoda amathathu avela eKraaifontein athe xhaxhe ukulwa lo mlo ngesikrweqe somculo.

Aba ngabaculi bomculo we Kwaito, u-Mzwakhe Poyo (Slovas), kunye nomntakwabo u-Nceba Poyo (Makhora) besebenzisana nomlingane wabo u-Siphiwo Ndabeni. Bonke ngamalungu eqela  leKwaito.

Oku kudizwe nguMzwakhe Poyo kwincoko ekhethekileyo nentatheli yeliziko leendaba.

“Sikhula sifundiswa ngabazali noomakhulu bethu ngokubaluleka kokuhlonipha abantu abasingqongileyo kwanezipho esinazo. Ukuhlonipha abo sizalwa nabo nesingazalwa nabo. Namhlanje eso sifundo siyarhweba,” uphawule watsho uMzwakhe.

Uthi injongo yabo kule Nyanga yeLifa kukuqoqa abafana abasakhulayo ezikolweni nakumabala ezemidlalo, besebenzisa umculo njengesixhobo sokufundisa.

“Imbali yeKwaito: Lo mculo waqala eMzantsi Afrika ekuqaleni koo-1990, emva koRhulumente wocalu-calulo. Wavulwa ziingcali ezifana no-Mdu Masilela (uMduduzi Masilela), Arthur Mafokate, Mandoza, Boom Shaka, noZola 7. Igama elithi Kwaito livela kwigama lesiBhulu elithi “Kwaai” elithetha “mnandi” okanye “unomsindo”. Yayingumculo wethemba lolutsha lwaseKasi olwaluzibona lukhululekile okokuqala.

Umyalezo wayo Ngokungafaniyo nomculo wanamhlanje okhuthaza ubundlobongela, iKwaito yoqobo yayifundisa ngobomi baseKasi – intlonipho, uthando, ukusebenza nzima kunye nokuzingca ngobuntu bakho. Zingoma ezinje nge “Sgubhu” kunye ne “Ghetto Fabulous” zikaZola 7 zafundisa abafana ukuba bangaphuma endlaleni baphumelele.

Isibakala saseKapa  Ngokwe “Stats SA (2024)”, ngaphezulu kwama-67% olutsha eNtshona Koloni olungenamsebenzi luphantsi kweminyaka engama-35. Uninzi lushiya isikolo ngenxa yokuphelelwa yithemba. La madoda athi umculo unokugcina umntwana esikolweni.

“Sihambe iindawo ezininzi kuMzantsi Afrika, sabona imigibe emininzi,  iziyobisi, amaqela emigulukudu, utywala. Zonke ezozinto ziloba abantwana bethu. Thina sifuna ukubaloba kuqala ngomculo,” utsho uSiphiwo Ndabeni.

Kuyo yonke le Nyanga yeLifa (eyoMsintsi):

Baza kuya kwizikolo zaseKapa, Wallacedene naseFisantekraal bafundise ngeembali yeKwaito kunye nokubhala iingoma ezakhayo. Ngempelaveki, baza kuququzelela ii-“workshops” zamahala apho abafana baya kufunda ukucula, ukudanisa iPantsula, kunye nokuthetha ngezinto ezibakhathazayo. 

Abafana abaninzi abafuni kushunyayezwa. Bafuna ukuva ibhithi (beat). Xa ibhithi ibethekile, indlebe iyavuleka, intliziyo iyavuleka. Apho ke sifaka umyalezo wobomi,” utsho uNceba Poyo (Makhora).

Umyalezo abawubhekisa kubazali uthi, 

“Thumelani abantwana benu. Asibafundisi ubuculi kuphela, sibafundisa indlela yokuba ngamadoda. Indoda yokwenene ayibethi, iyakha. Ayibi, iyasebenza,” ugqibezele uMzwakhe.