CommunityLocalNews

Ukulungisa oololiwe baseKapa kuza kusindisa iintsapho eziphantse zibe yi-R1-bhiliyoni ngonyaka

11 May 2023 – Roberto Quintas Opinion – CPT

EKAPA

Asinakulinda kwakhona ukugcina inkonzo kaloliwe yesixeko

Inkonzo kaloliwe esebenzayo iza konga amakhaya anemivuzo ephantsi ukuya kutsho kwi-R932-million ngonyaka, ngokweziphumo zokuqala zophononongo lokufaneleka kololiwe lweSixeko saseKapa. Asinakulinda kwakhona ukulungisa inkonzo kaloliwe yesixeko.

IGroundUp inike ingxelo yokuba iKomiti eSigxina yee-Akhawunti zoLuntu (SCOPA) iqhube utyelelo lokongamela ukuvavanya ubungakanani beziseko ezingundoqo ezitshatyalalisiwe kumgaqo kaloliwe ombindi weKapa. Kude kube mva nje le ibiyeyona ndlela ixakekileyo yesixeko, idibanisa ezinye zezona ndawo zihlwempuzekileyo namaziko oluntu, imfundo kunye namathuba ezoqoqosho.

Phantsi kobunkokeli obutsha be-Arhente yaBakhweli bakaLoliwe yaseMzantsi Afrika (i-PRASA) iinzame ziyenziwa ukunqanda ubusela nokonakaliswa kwezakhiwo kunye nokulungisa umsebenzi osemva wokulungisa okushiye izikhululo ezininzi zigutyungelwe ngokupheleleyo. Kodwa usihlalo weSCOPA, uMkhuleko Hlengwa, uthethe amazwi amabi ngezigqibo zolawulo lwePRASA.

Echaza isigqibo se-PRASA kwiminyaka edlulileyo sokurhoxisa ikhontrakthi yokhuseleko “njengokungakhathali, ukungakhathali,” nokungahambelani nolawulo olululo lwemali, uHlengwa naye uxelwe ukuba ugxininise ukuba le nkonzo iye yawa kufuneka ibuyiswe. Uthe i-SCOPA ngoku “iza kuvavanya ukuba ngaba olo lungiso lwenziwa ngesantya esifanelekileyo, ngokungxamisekileyo, nangohlahlo lwabiwo-mali.”

UHlengwa uthe “embindini woqoqosho olusebenzayo nguloliwe osebenzayo”, kwaye oku akunakuba yinyani ngakumbi. IsiXeko saseKapa siyayiqonda into yokuba ukuwohloka kwenkonzo kaloliwe yabakhweli yintlekele yezentlalo nezoqoqosho ebethe kakhulu kuluntu lwethu oluhlwempuzekileyo nolona lusemngciphekweni.

Asinakukwazi kwaphela ukulinda ukuba uloliwe uphinde ube ngumqolo wenkqubo yethu yezothutho lukawonke-wonke. Sesona sixeko sisetyenziswayo kuso nasiphi na isixeko esiphuhlileyo okanye esaphuhlayo ehlabathini, kwaye iseyeyona ndlela iphantsi yohambo. Njengoko iindleko zokuphila zisiya zisanda, iindleko zezothutho, ingakumbi kumakhaya anemivuzo ephantsi, zimela ipesenti enkulu nengalinganiyo yenkcitho yemihla ngemihla.

Uphononongo lokwenzeka kwesiXeko luya kuvavanya iindleko kunye neemfuno zokusebenza kwenkonzo kaloliwe yabakhweli esebenzayo, ekhuselekileyo, ethembekileyo nefikelelekayo eKapa, ​​ngokuhambelana nePhepha leNgcacisonkqubo yoMgaqo-nkqubo kaLoliwe weSizwe ovumela ukudluliselwa kwemisebenzi kaloliwe koomasipala abaneemfuno eziyimfuneko. izibonelelo kunye namandla.

Iziphumo zethu zokuqala zibonisa ukuba inkonzo kaloliwe yabakhweli esebenzayo iya konga amakhaya anengeniso ephantsi eKapa ukuya kutsho kuma-R930 ezigidi ngonyaka; ukugcina ngaphezulu kwe-51,000 yemisebenzi ethe ngqo nengathanga ngqo; kunye negalelo elibonakalayo kuhlumo loqoqosho lwaseKapa, ​​ngenzuzo yeebhiliyoni ezili-R11 kuqoqosho lwasekhaya nyaka ngamnye.

Ngokohlalutyo, inkonzo kaloliwe yabakhweli ebuyiselwe ngokupheleleyo nesebenzayo iya kongela iKapa kunye nabahlali bayo i-R82 yeebhiliyoni kwisithuba seminyaka engama-20:

  • Olona londolozo lukhulu lukwiindleko zokusebenza kwesithuthi, kubandakanywa amafutha kunye neendleko zokuyilungisa: R31 bhiliyoni kwisithuba seminyaka engama-20;
  • Eyesibini ngobukhulu kugcino lweendleko zexesha lokuxinana: ngaphezulu kwe-R30 yeebhiliyoni kwisithuba seminyaka engama-20;
  • Eyesithathu inkulu lugcino lweendleko zengozi, ezinxulumene nokufa nokwenzakala okubangelwe ziingozi zezithuthi kunye neengozi: i-R11 yeebhiliyoni kwiminyaka engama-20. Umngcipheko wengozi uphezulu kakhulu kwezothutho ezisezindleleni kunohambo lukaloliwe; kwaye
  • Eyesine inkulu kukongiwa kweendleko zengozi yezithuthi ezinxulumene nokulungiswa kunye neziganeko: phantse i-R9 bhiliyoni kwiminyaka engama-20.

Sizimisele ukwenza konke okusemandleni ukubona inkonzo yeKapa ibuyiselwa kwisimo sayo sokusebenza ngokupheleleyo. Intsebenziswano nentsebenziswano, ngentembeko entle, phakathi kweSixeko ne-PRASA, kunye namanye amacandelo karhulumente, ibalulekile. Ikhwelo lethu lolawulo lwentsebenziswano liqhutywa ikakhulu nomdla woluntu olusesichengeni.

IsiXeko saseKapa senza inkqubela kuphononongo lokufaneleka komzila kaloliwe, kwaye nangona olu phando lugxile kwindawo esisebenza kuyo, sikholelwa ukuba lo msebenzi uya kuba luncedo kwabanye oomasipala abanobuchule elizweni. Umsebenzi esiwenzayo uza kuhambelana neQhinga lokuNikela kuThutho kaLoliwe elikhokelwa liSebe lezoThutho leSizwe. IsiXeko senze uvavanyo lwemeko-quo esikholelwa ukuba lunokuphinda luphindeke naphi na eMzantsi Afrika, kwaye siyavuya kakhulu ukwabelana ngeziphumo kunye nezindululo namanye amaqumrhu karhulumente azimiseleyo nakwaziyo ukuthatha uxanduva lokusebenzisa inkonzo kaloliwe kwindawo yawo.

IsiXeko saseKapa sikhethe ukuqhubela phambili i-ajenda yokuThuthukiswa koLoliwe kunye nokuzuza inzuzo kubahlali.

UHlengwa kuxelwe ukuba uqhube wathi “kuyakufuneka ukuba kubekho ibheyile kunye nenkxaso-mali” ukuze i-PRASA iqhubeke nokulungisa iingxaki zayo ezininzi. Kubalulekile ukuba siqonde ukuba yeyiphi na inkxaso-mali kunye nebheyile eya kunikezelwa. Nayiphi na inkxaso-mali elolu hlobo kufuneka ithathele ingqalelo ukhuseleko lweziseko zophuhliso kunye nemfuno yokulungiswa nokugcinwa kwayo. Kukwabalulekile ukwazi ukuba zeziphi iinkxaso-mali eziya kufumaneka ukuxhasa ubambiswano olusebenzayo lwamashishini karhulumente nawabucala, ukuze kuxhamle uluntu lwethu.

Isigqibo se-PRASA sokurhoxisa ikhontrakthi yokhuseleko yashiya ucango luvulekile ekusekweni kwamakhulu ezindlu ezingamiselekanga ezikwimizila yoololiwe ngexesha lokuvalwa.

I-CEO yeQela esandul’ ukuqeshwa, u-Hishaam Emeran, uzuze njengelifa iqela lemicelimngeni engenakunqweneleka. Nangona kunjalo, akukho xesha lokuhlala ujongana nokusilela kwangaphambili okanye ukukhomba iminwe. Kufuneka sihlale sigxile ekususeni imiqobo ekudluliseleni ukusebenza kwenkonzo kwiSixeko saseKapa, ​​kunye nabanye oomasipala abanesakhono sokwenza oko. Kufuneka sihlale sijonge phambili, sisebenza kunye ukuze sifezekise injongo ekwabelwana ngayo yokubonelela abahlali ngenkonzo kaloliwe yabakhweli ekhuselekileyo, ethembekileyo nefikelelekayo.

UQuintas liLungu likaMayco le-Urban Mobility kwiSixeko saseKapa.

Iimbono ezivakalisiweyo akunyanzelekanga ukuba zibe zeGroundUp.