Umdyarho ochasene nexesha: Abanini beSpaza bajongana noMhla wokugqibela woBhaliso eDrakenstein
28 EyeNkanga 2024 – 11 KweyoMnga 2024
Intatheli kaDizindaba
Ilanga lakusasa larhabula iintaba zasePaarl, likhazimlisa ubushushu kwizitrato ezinyakazelayo zaseMbekweni. Phakathi kwabantu abavuka kwangoko kwakukho uNomsa Dlamini, umnini wevenkile encinci yespaza esembindini woluntu lwakhe. Ivenkile yakhe, ipeyintwe umthubi ochwayitileyo, ibiyeyona nto iluncedo kusapho lwakhe iminyaka engaphezu kweshumi. Ukusuka kwiigrosari ezisisiseko ukuya kwimali-mboleko engxamisekileyo yeswekile, yayiyindawo yokuzimela yabahlali. Kodwa namhlanje, umoya wokonwaba kaNomsa wonganyelwe yinkxalabo.
Uye watyhila isaziso sikamasipala awayesifumene kwiveki ephelileyo. Yayilikhwelo likaMasipala waseDrakenstein, ebongoza abanini beevenkile abafana naye ukuba babhalise amashishini abo phambi komhla wesithandathu kweyoMnga ngo-2024. Oku kungxamiseka kubangelwa sisibheno sikaMongameli Cyril Ramaphosa kuzwelonke kunye nesibhengezo samva nje sentlekele esinxulumene nezigulo ezibangelwa kukutya. ezibangelwa zizenzo ezingakhuselekanga.
KuNomsa, iistakes beziphezulu. “Le venkile yondla usapho lwam kwaye inceda nabamelwane bam,” watsho embombozela xa elungiselela ishishini losuku. Kodwa ingcamango yokubhalisa yaziva inzima. Kwakukho kuhlebezwa elumelwaneni malunga nezohlwayo eziqatha, uhlolo nogqogqo. “Ngaba ndinawo onke amaxwebhu abawadingayo?” wazibuza, ejonge ipasi lakhe kunye nesivumelwano sokuqeshisa esikrazukileyo.
Endleleni, umhlobo wakhe kunye nogxa wakhe ongumnini venkile, uThabo Mokoena, wayenethemba elingakumbi. Wayesele ebhalisile ivenkile yakhe kunyaka ophelileyo kwaye wayezimisele ukumqinisekisa uNomsa. “Ayisoyiki njengoko ivakala,” wamxelela. “Hamba uye ePaarl Civic Centre, uthathe isazisi sakho, ulandele inkqubo. Bathetha nangemigaqo-nkqubo emitsha yokusixhasa kuqoqosho lwaselokishini.”
Wancwina uNomsa kodwa wanqwala. Umanyano lwamva nje olwenziwe ngabezomthetho, abahloli bezempilo, kunye namagosa ajongene nokufudukela kwelinye ilizwe lushiye abantu abaninzi kwindawo yakhe bengcangcazela. Ukutya okuphelelwe lixesha kwathinjwa, kwabanjwa abasebenzi abangenamaphepha-mvume—yayisisiphithiphithi. Sekunjalo, wakubona ukubaluleka kokuqinisekisa ukuba ivenkile yakhe iyayifikelela imigangatho yokhuseleko. “Abantu bayandithemba ngempilo yabo. Andikwazi ukubaphoxa,” watsho ngokuzimisela.
Njengoko ixesha lalisiya lisondela ekupheleni, uMasipala uye waqinisa iinzame zakhe zokunceda abarhwebi abangekho sikweni. Kwacwangciswa iindibano zocweyo, intatho-nxaxheba yoluntu yakhuthazwa, kwaye ukuthotyelwa komthetho kwaqinisa amandla ekungathotyelwani. Izitrato zazithetha ngeziqinisekiso, amaphepha-mvume nemithetho kamasipala, abanye belwamkela olo tshintsho yaye abanye beluxhathisa.
Ekugqibeleni uNomsa waya eCivic Centre, ephethe amaxwebhu, intliziyo ibetha ngamandla kukoyika. Wamkelwa ngezandla ezishushu nguHenk Strijdom, uManejala woLawulo loPhuhliso loMhlaba, nothe wamqhubela phambili le nkqubo inyathelo nenyathelo. “Oku akukona nje ukuthobela,” wamxelela, “imalunga nokuqinisekisa ukuba ivenkile yakho iqhuba kakuhle ngelixa ugcina abathengi bakho bekhuselekile.”
Ephuma eCivic Centre emva kwemini ngaloo mvakwemini, uNomsa waziva ekhululekile. Wayethabathe inyathelo lokuqala ukuze aziphilise. “Ngoku ndingajolisa ekukhonzeni uluntu lwam ngaphandle koloyiko,” wacinga njalo, uncumo oluncinane lubuyela ebusweni bakhe.
Njengoko umhla we-6 kaDisemba wawusondela, ibali likaNomsa kunye nabanini beevenkile zespaza libonise ibali elibanzi lokomelela, ukuziqhelanisa, kunye nokulungelelana phakathi koshishino olungekho sikweni nokhuseleko loluntu. Indlela engaphambili yayingaqinisekanga, kodwa kuNomsa, ukuthobela kwakungeyomfuneko yomthetho—yayikukuzinikela kuluntu lwakhe kunye nobungqina bamandla okuzimisela.


